75. rocznica powstania Armii Krajowej
Armia Krajowa powstała 14 lutego 1942 roku. Tego dnia Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski wydał rozkaz o przekształceniu Związku Walki Zbrojnej w Armię Krajową. Były to zakonspirowane siły zbrojne Polskiego Państwa Zbrojnego działające w całej Europie.
Zalążkiem polskiej działalności przeciwko okupantom była poprzedzająca AK i powstała 27 września 1939 roku, konspiracyjna organizacja Służba Zwycięstwu Polski. SZP zapoczątkowało działalność Polskiego Państwa Podziemnego. Kolejnym etapem walki było powołanie 13 listopada 1939 roku Związku Walki Zbrojnej. Ostatecznie nazwa tej organizacji została zmieniona na Armię Krajową, pozostając jednak tą samą podziemną armią, tylko ciągle rosnącą w siłę i coraz sprawniej działającą. W jej skład wchodziło około 200 organizacji wojskowych działających na terenach okupowanych przez wojska niemieckie oraz sowieckie.
Armia Krajowa miała charakter organizacji ogólnonarodowej i ponadpartyjnej. Powodem utworzenie AK była konieczność połączenia polskich oddziałów zbrojnych działających w konspiracji oraz podporządkowanie ich rządowi RP w Londynie. Jej głównym zadaniem było prowadzenie walki o odzyskanie niepodległości przez działania samoobronne i przygotowywanie oddziałów armii podziemnej na okres powstania, które miało wybuchnąć w momencie wzrostu militarnej przewagi aliantów.
Dowódcami Armii Krajowej byli generałowie:
1) Stefan Rowecki (ps. Grot) – do 30 czerwca 1943 roku,
2) Tadeusz Komorowski (ps. Bór) – do 2 października 1944 roku,
3) Leopold Okulicki (ps. Niedźwiadek) – do 19 stycznia 1945 roku.
Szeregi Armii Krajowej ciągle się powiększały. Na początku 1942 roku liczba członków AK wynosiła ok. 100 tys. osób, zaś w połowie 1944 roku było już ok. 390 tys. osób, w tym ok. 10,8 tys. oficerów. Kadrę oficerską sprzed wojny uzupełniali absolwenci tajnych kursów oraz przerzucani do Polski cichociemni.
Rząd RP dbał o potrzeby finansowe i materiałowo – sprzętowe Armii Krajowej. Ponadto AK prowadziło potajemną produkcję własnej broni – pistoletów maszynowych, granatów i ładunków wybuchowych.
Walki prowadzone były poprzez akcje sabotażowo – dywersyjne, bojowe oraz bitwy partyzanckie. Przygotowaniem i wykonaniem akcji zajmowały się jednostki wydzielone z Komendy Głównej AK. Ich członkowie przygotowywali akcje propagandowe wśród Polaków, tworzyli prasę podziemną, szerzyli dezinformację wśród Niemców oraz prowadzili wywiad wojskowy.
Dnia 19 stycznia 1945 roku gen. Leopold Okulicki wydał oficjalny rozkaz rozwiązania Armii Krajowej, choć koniec działalności AK miał miejsce wraz z upadkiem Powstania Warszawskiego.
Po wojnie zaczęły się masowe prześladowania żołnierzy Armii Krajowej, zwłaszcza w okresie stalinizmu, skazując wielu jej członków na kary śmierci oraz katorżnicze więzienia.
Nie wszystkie oddziały AK podporządkowały się rozkazowi o demobilizacji. Część z nich przekształciła się w inne organizacje konspiracyjne walczące dalej z nowym okupantem. Było to m.in.: Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość”.
Edward Jasnosz