DEBATA CENTRUM #4: 30-lecie Okrągłego Stołu i upadku komunizmu> Dzień 2: 21 lutego 1989
UCZESTNICY DEBATY
W debacie biorą udział członkowie zarządu “Centrum”
Marek Bielecki
Łukasz Janas
Piotr Chmielewski
WSTĘP DO DEBATY
Najpierw WSTĘP czyli 1988 rok i styczeń 1989 [źródło: dzieje.pl]
1. 26 kwietnia 1988 roku – rozpoczął się słynny strajk w Hucie im. Lenina w Krakowie. Poza postulatami płacowymi protestujący żądali ponownego przyjęcia do pracy zwolnionych działaczy nielegalnej “Solidarności”. 4 i 5 maja ZOMO brutalnie tłumi strajk.
2. 2-3 maja 88 – W czasie 227. Konferencji Plenarnej Episkopatu Polski biskupi wypowiadając się na temat sytuacji w kraju stwierdzili, że: „Jedynym środkiem prowadzącym do przezwyciężenia kryzysu jest dialog władz państwowych i reprezentatywnych grup społecznych”.
3. 13 czerwca: W referacie wygłoszonym na VII Plenum KC PZPR I sekretarz KC gen. Wojciech Jaruzelski, mówiąc o konieczności dyskusji różnych środowisk na temat ustawy o stowarzyszeniach, po raz pierwszy użył określenia „okrągły stół”.
4. 21 lipca 88: Lech Wałęsa, za pośrednictwem mecenasa Władysława Siły-Nowickiego, przekazał ministrowi spraw wewnętrznych gen. Czesławowi Kiszczakowi list zawierający „wstępną zgodę na proponowane kontakty i rozmowy”.
5. 15 sierpnia 88: Początek strajku w Kopalni Węgla Kamiennego „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu. Górnicy obok postulatów ekonomicznych postawili żądanie legalizacji NSZZ „Solidarność” i po kilku dniach utworzyli Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS). W ciągu kilku dni na Śląsku strajk podjęło jeszcze kilkanaście innych kopalni, m.in. „Andaluzja”, „Borynia”, „Brzeszcze”, „Jastrzębie”, „Jaworzno”, „Krupiński”, „Morcinek”, „Moszczenica”, „1 Maja”, „XXX-lecia PRL” i „ZMP”.
6. 20 sierpnia 88: Strajk w Porcie Północnym w Gdańsku. Tego dnia doszło również do spotkania pomiędzy sekretarzem KC Józefem Czyrkiem a przewodniczącym warszawskiego Klubu Inteligencji Katolickiej Andrzejem Stelmachowskim, występującym z upoważnienia Episkopatu i Lecha Wałęsy. Rozmowy ze strony władz miały charakter sondażowy i dotyczyły „nawiązania dialogu” z umiarkowaną opozycją.
7. 21 sierpnia 88: Gen. Wojciech Jaruzelski na posiedzeniu zwołanego w nadzwyczajnym trybie Biura Politycznego przedstawił propozycję rozpoczęcia rozmów z Lechem Wałęsą.
8. 22 sierpnia 88: Początek strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, w Hucie Stalowa Wola i Zakładach im. Cegielskiego w Poznaniu. Tego samego dnia w wystąpieniu telewizyjnym minister spraw wewnętrznych gen. Czesław Kiszczak zagroził, iż w przypadku kontynuacji strajków wprowadzona zostanie godzina milicyjna oraz inne nadzwyczajne środki.
9. 25 sierpnia 88: Lech Wałęsa skierował do władz komunistycznych „Oświadczenie w sprawie dialogu” zawierające propozycje zagadnień, które miałyby być omawiane w trakcie rozmów. Wśród nich znalazła się sprawa legalizacji Solidarności. Natomiast 28 sierpnia BP KC PZPR podjęło decyzję, iż wydane przez Lecha Wałęsę „Oświadczenie w sprawie dialogu” może być uznane jako wstęp do podjęcia rozmów.
10. 31 sierpnia 88: W Warszawie w willi MSW przy ul. Zawrat doszło do poufnego spotkania gen. Czesława Kiszczaka z przywódcą „Solidarności” Lechem Wałęsą. Uczestniczyli w nim również bp Jerzy Dąbrowski i sekretarz KC Stanisław Ciosek. Warunkiem rozpoczęcia rozmów na temat „okrągłego stołu”, postawionym przez stronę rządową, było zakończenie fali strajków.
11. 11 września 88: Spotkanie intelektualistów i działaczy związkowych z Lechem Wałęsą w kościele św. Brygidy w Gdańsku.
12. 15 września 88: Odbyło się drugie spotkanie Lecha Wałęsy i gen. Czesława Kiszczaka w willi MSW na ul. Zawrat w Warszawie. Obecni na nim byli także Stanisław Ciosek, ks. Alojzy Orszulik i Andrzej Stelmachowski.
13. 16 września 88: Początek rozmów przedstawicieli władz PRL, opozycji i Episkopatu w ośrodku MSW w podwarszawskiej Magdalence. W grupie reprezentującej władze obok działaczy PZPR, znaleźli się również członkowie Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, Stronnictwa Demokratycznego oraz OPZZ. Po spotkaniu wydano ogólnikowy komunikat, w którym informowano jedynie, że przedmiotem obrad Okrągłego Stołu, które rozpoczną się w połowie października, będzie m.in. „kształt polskiego ruchu związkowego”.
14. 19-27 września 88: Mieczysław rakowski zastępuje Zbigniewa Messnera na fotelu premiera PRL
15. 11 października 88: W uczelniach na terenie całego kraju zorganizowano wiece, w czasie których studenci domagali się rejestracji Niezależnego Zrzeszenia Studentów (NZS).
16. 25 października 88: W pałacu Polskiej Akademii Nauk w Jabłonnie pod Warszawą ustawiono okrągły stół na 55 osób, wykonany przez Wytwórnię Mebli Artystycznych w Henrykowie.
17. 28 października 88: Premier Mieczysław F. Rakowski na konferencji prasowej stwierdził: “Polaków mniej interesuje okrągły stół, a bardziej suto zastawiony”.
18. 31 października 88: Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów podjął decyzję o likwidacji Stoczni Gdańskiej.
19. 2-4 listopada 88: wizyta premier Margaret Thatcher w Polsce. z polityka.pl “W trakcie omawiania na posiedzeniu kierownictwa PZPR (10 października 1988 r.) programu pobytu Margaret Thatcher w Polsce irytację gen. Jaruzelskiego wzbudził fakt, że zamierzała odwiedzić grób księdza Jerzego Popiełuszki, a w Gdańsku spotkać się z Lechem Wałęsą; skomentował to następująco: „Paskudna baba, przecież anglikanie w ogóle tych papistów nie znoszą, a ona zaczyna wszystko od Popiełuszki”. Z kolei miejsce planowanego obiadu brytyjskiej premier z Wałęsą i przedstawicielami opozycji (kościół św. Brygidy) nazwał „parafią u tego bandziora” – mówiąc o bliżej niesprecyzowanych aspektach działalności proboszcza Henryka Jankowskiego.”
20. 11 listopada 88: W wielu miastach Polski odbyły się niezależne obchody 70 rocznicy odzyskania niepodległości. W Gdańsku, Katowicach i Poznaniu oddziały ZOMO brutalnie zaatakowały uczestników niepodległościowych demonstracji.
21. 18-19 listopada 88: W wielu miastach Polski odbyły się niezależne obchody 70 rocznicy odzyskania niepodległości. W Gdańsku, Katowicach i Poznaniu oddziały ZOMO brutalnie zaatakowały uczestników niepodległościowych demonstracji.
22. 30 listopada 88: Bezpośrednia transmisja telewizyjna debaty Alfreda Miodowicza z Lechem Wałęsą.
23. 9-12 grudnia 88: Lech Wałęsa na zaproszenie prezydenta François Mitterranda przebywał z wizytą we Francji. Był to pierwszy wyjazd za granicę przewodniczącego NSZZ „Solidarność” od 1981 r.
24. 18 grudnia 88: W Warszawie w kościele Bożego Miłosierdzia został utworzony Komitet Obywatelski przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie. Sekretarzem Komitetu został Henryk Wujec. Dodatkowo powołano 15 komisji, które miały zajmować się przygotowaniem stanowiska opozycji na obrady Okrągłego Stołu.
25. 20-21 grudnia 88: W Warszawie odbyła się pierwsza część obrad X Plenum KC PZPR. W wyniku ostrego konfliktu wewnątrz aparatu władzy z Biura Politycznego odeszło sześciu członków, przeciwnych porozumieniom z opozycją, którzy zostali zastąpieni przez ludzi, mających zaufanie gen. Wojciecha Jaruzelskiego.
26. 23 grudnia 88: Sejm uchwalił ustawy zwiększające swobodę działań gospodarczych, m.in. „Ustawę o działalności gospodarczej” (tzw. ustawa Wilczka) i „Ustawę o działalności gospodarczej z udziałem podmiotów zagranicznych”.
27. 4-6 stycznia 89: Spotkanie przedstawicieli władz PRL i Kościoła w Klarysewie. Demonstracja studentów w Katowicach z okazji rocznicy delegalizacji NZS. 6 – Spotkanie Stanisława Cioska z Tadeuszem Mazowieckim i księdzem Alojzym Orszulikiem dotyczące drugiej części X Plenum KC PZPR oraz możliwości zmian ustrojowych i ponownej legalizacji “Solidarności”. Rozmowy w tym gronie kontynuowano 11 i 14 stycznia. Spotkanie w budynku KC PZPR sekretarza KC Leszka Millera z młodzieżą, m.in. przedstawicielami nielegalnego NZS-u.
28. 16-18 stycznia 89: W Warszawie odbyła się druga część obrad X Plenum KC PZPR. Po burzliwych dyskusjach, dotyczących kwestii podjęcia rozmów z „Solidarnością”, za przyjęciem „Stanowiska KC PZPR w sprawie pluralizmu politycznego i pluralizmu związkowego” głosowało 143 członków KC, przeciw było 32, a 14 wstrzymało się od głosu.
29. 20 stycznia 89: Rozmowa pomiędzy Tadeuszem Mazowieckim, Stanisławem Cioskiem i księdzem Alojzym Orszulikiem na temat porządku obrad Okrągłego Stołu.
30. 21 stycznia 89: Na plebanii kościoła św. Karola Boromeusza w Warszawie odnaleziono zwłoki księdza Stefana Niedzielaka, związanego z opozycją byłego kapelana WiN-u. Wszystko wskazywało na to, iż został on zamordowany.
31. 27 stycznia 89: W willi MSW w podwarszawskiej Magdalence doszło do pierwszego od września roboczego spotkania Lecha Wałęsy i gen. Czesława Kiszczaka, na którym ustalono procedurę obrad Okrągłego Stołu, ich zakres oraz termin rozpoczęcia.
32. 30 stycznia 89: W Białymstoku znaleziono zwłoki księdza Stanisława Suchowolca, przyjaciela księdza Jerzego Popiełuszki, związanego z „Solidarnością”. Według oficjalnego komunikatu zmarł w wyniku zatrucia tlenkiem węgla. Jednak okoliczności jego śmieci do dziś budzą poważne wątpliwości.
DEBATA
ZAGADNIENIE 2: Mamy 21 lutego 1989 roku. 16 stycznia 1989 roku czeskie władze aresztują czeskiego pisarza, filozofa, a przede wszystkim czołowego opozycjonistę – Vaclava Havla. Nastąpiło to podczas Tygodnia Palacha czyli szeregu rocznicowych demonstracji organizowanych ku czci Jana Palacha – czeskiego studenta, który dokonał samospalenia w 1969 roku w proteście przeciwko inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. W lutym 1989 roku sąd skazał Havla na dziewięć miesięcy więzienia. 21 lutego 1989 roku w Krakowie i Warszawie demonstranci solidaryzując się z uwięzionym Havlem żądali uwolnienia go. CZY TO DOBRZE, ŻE POLACY SOLIDARYZOWALI SIĘ Z UWIĘZIONYM HAVLEM- CO CHCIELI PRZEZ TO OSIĄGNĄĆ? JAKIE BYŁY SKUTKI, JAKIE KORZYŚCI OSIĄGNĘLIŚMY Z TEGO FAKTU?
Łukasz Janas
Myślę że w tamtych czasach mieliśmy do czynienia ze swojego rodzaju rodzącą się “odwilżą” w krajach komunistycznych. Polacy jako naród w państwie w którym jako pierwsze zaszły zmiany, szukaliśmy jedności i solidarności z innymi ucieśnionymi: obywatelami NRD, Czechosłowacji, państw postsowieckich, Dzięki temu był to kolejny krok w kierunku obalenia komunizmu.
Piotr Chmielewski
Polskie władze ogólnie w bardzo przychylnych słowach wypowiadali się o Havlu. Jako twórca solidarności polsko czeskiej, przez wielu uważany jest za symbol upadku komunizmu wraz z Lechem Wałęsa w Europie środkowo-wschodniej. Był wielkim zwolennikiem połączenia Czech i Słowacji, czyli Czechosłowacji. Zarówno ci po lewej i po środku na naszej scenie bardzo przychylnie wypowiadali się o zmarłym już Havelu. Moim zdaniem zrozumiałe jest, że wspieraliśmy go, bo tak jak my walczył o wolność i demokrację w kraju, przez co został skazany.
Marek Bielecki
Jak najbardziej – Havel praktycznie był ambasadorem wznowienia relacji dyplomatycznych Polski i Czech.