DEBATA CENTRUM #4: 30-lecie Okrągłego Stołu i upadku komunizmu> Dzień 1: 6 lutego 1989

UCZESTNICY           DEBATY

 

W debacie biorą udział członkowie zarządu “Centrum”

Marek Bielecki

 

 

 

Łukasz Janas

 

 

 

Piotr Chmielewski

 

 

 

WSTĘP DO DEBATY

 

Najpierw WSTĘP czyli 1988 rok i styczeń 1989 [źródło: dzieje.pl]

 

1. 26 kwietnia 1988 roku – rozpoczął się słynny strajk w Hucie im. Lenina w Krakowie. Poza postulatami płacowymi protestujący żądali ponownego przyjęcia do pracy zwolnionych działaczy nielegalnej “Solidarności”. 4 i 5 maja ZOMO brutalnie tłumi strajk.

2. 2-3 maja 88 – W czasie 227. Konferencji Plenarnej Episkopatu Polski biskupi wypowiadając się na temat sytuacji w kraju stwierdzili, że: „Jedynym środkiem prowadzącym do przezwyciężenia kryzysu jest dialog władz państwowych i reprezentatywnych grup społecznych”.

3. 13 czerwca: W referacie wygłoszonym na VII Plenum KC PZPR I sekretarz KC gen. Wojciech Jaruzelski, mówiąc o konieczności dyskusji różnych środowisk na temat ustawy o stowarzyszeniach, po raz pierwszy użył określenia „okrągły stół”.

4. 21 lipca 88: Lech Wałęsa, za pośrednictwem mecenasa Władysława Siły-Nowickiego, przekazał ministrowi spraw wewnętrznych gen. Czesławowi Kiszczakowi list zawierający „wstępną zgodę na proponowane kontakty i rozmowy”.

5. 15 sierpnia 88: Początek strajku w Kopalni Węgla Kamiennego „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu. Górnicy obok postulatów ekonomicznych postawili żądanie legalizacji NSZZ „Solidarność” i po kilku dniach utworzyli Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS). W ciągu kilku dni na Śląsku strajk podjęło jeszcze kilkanaście innych kopalni, m.in. „Andaluzja”, „Borynia”, „Brzeszcze”, „Jastrzębie”, „Jaworzno”, „Krupiński”, „Morcinek”, „Moszczenica”, „1 Maja”, „XXX-lecia PRL” i „ZMP”.

6. 20 sierpnia 88: Strajk w Porcie Północnym w Gdańsku. Tego dnia doszło również do spotkania pomiędzy sekretarzem KC Józefem Czyrkiem a przewodniczącym warszawskiego Klubu Inteligencji Katolickiej Andrzejem Stelmachowskim, występującym z upoważnienia Episkopatu i Lecha Wałęsy. Rozmowy ze strony władz miały charakter sondażowy i dotyczyły „nawiązania dialogu” z umiarkowaną opozycją.

7. 21 sierpnia 88: Gen. Wojciech Jaruzelski na posiedzeniu zwołanego w nadzwyczajnym trybie Biura Politycznego przedstawił propozycję rozpoczęcia rozmów z Lechem Wałęsą.

8. 22 sierpnia 88: Początek strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, w Hucie Stalowa Wola i Zakładach im. Cegielskiego w Poznaniu. Tego samego dnia w wystąpieniu telewizyjnym minister spraw wewnętrznych gen. Czesław Kiszczak zagroził, iż w przypadku kontynuacji strajków wprowadzona zostanie godzina milicyjna oraz inne nadzwyczajne środki.

9. 25 sierpnia 88: Lech Wałęsa skierował do władz komunistycznych „Oświadczenie w sprawie dialogu” zawierające propozycje zagadnień, które miałyby być omawiane w trakcie rozmów. Wśród nich znalazła się sprawa legalizacji Solidarności. Natomiast 28 sierpnia BP KC PZPR podjęło decyzję, iż wydane przez Lecha Wałęsę „Oświadczenie w sprawie dialogu” może być uznane jako wstęp do podjęcia rozmów.

10. 31 sierpnia 88: W Warszawie w willi MSW przy ul. Zawrat doszło do poufnego spotkania gen. Czesława Kiszczaka z przywódcą „Solidarności” Lechem Wałęsą. Uczestniczyli w nim również bp Jerzy Dąbrowski i sekretarz KC Stanisław Ciosek. Warunkiem rozpoczęcia rozmów na temat „okrągłego stołu”, postawionym przez stronę rządową, było zakończenie fali strajków.

11. 11 września 88: Spotkanie intelektualistów i działaczy związkowych z Lechem Wałęsą w kościele św. Brygidy w Gdańsku.

12. 15 września 88: Odbyło się drugie spotkanie Lecha Wałęsy i gen. Czesława Kiszczaka w willi MSW na ul. Zawrat w Warszawie. Obecni na nim byli także Stanisław Ciosek, ks. Alojzy Orszulik i Andrzej Stelmachowski.

13. 16 września 88: Początek rozmów przedstawicieli władz PRL, opozycji i Episkopatu w ośrodku MSW w podwarszawskiej Magdalence. W grupie reprezentującej władze obok działaczy PZPR, znaleźli się również członkowie Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, Stronnictwa Demokratycznego oraz OPZZ. Po spotkaniu wydano ogólnikowy komunikat, w którym informowano jedynie, że przedmiotem obrad Okrągłego Stołu, które rozpoczną się w połowie października, będzie m.in. „kształt polskiego ruchu związkowego”.

14. 19-27 września 88: Mieczysław rakowski zastępuje Zbigniewa Messnera na fotelu premiera PRL

15. 11 października 88: W uczelniach na terenie całego kraju zorganizowano wiece, w czasie których studenci domagali się rejestracji Niezależnego Zrzeszenia Studentów (NZS).

16. 25 października 88: W pałacu Polskiej Akademii Nauk w Jabłonnie pod Warszawą ustawiono okrągły stół na 55 osób, wykonany przez Wytwórnię Mebli Artystycznych w Henrykowie.

17. 28 października 88: Premier Mieczysław F. Rakowski na konferencji prasowej stwierdził: “Polaków mniej interesuje okrągły stół, a bardziej suto zastawiony”.

18. 31 października 88: Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów podjął decyzję o likwidacji Stoczni Gdańskiej.

19. 2-4 listopada 88: wizyta premier Margaret Thatcher w Polsce. z polityka.pl “W trakcie omawiania na posiedzeniu kierownictwa PZPR (10 października 1988 r.) programu pobytu Margaret Thatcher w Polsce irytację gen. Jaruzelskiego wzbudził fakt, że zamierzała odwiedzić grób księdza Jerzego Popiełuszki, a w Gdańsku spotkać się z Lechem Wałęsą; skomentował to następująco: „Paskudna baba, przecież anglikanie w ogóle tych papistów nie znoszą, a ona zaczyna wszystko od Popiełuszki”. Z kolei miejsce planowanego obiadu brytyjskiej premier z Wałęsą i przedstawicielami opozycji (kościół św. Brygidy) nazwał „parafią u tego bandziora” – mówiąc o bliżej niesprecyzowanych aspektach działalności proboszcza Henryka Jankowskiego.”

20. 11 listopada 88: W wielu miastach Polski odbyły się niezależne obchody 70 rocznicy odzyskania niepodległości. W Gdańsku, Katowicach i Poznaniu oddziały ZOMO brutalnie zaatakowały uczestników niepodległościowych demonstracji.

21. 18-19 listopada 88: W wielu miastach Polski odbyły się niezależne obchody 70 rocznicy odzyskania niepodległości. W Gdańsku, Katowicach i Poznaniu oddziały ZOMO brutalnie zaatakowały uczestników niepodległościowych demonstracji.

22. 30 listopada 88: Bezpośrednia transmisja telewizyjna debaty Alfreda Miodowicza z Lechem Wałęsą.

23. 9-12 grudnia 88: Lech Wałęsa na zaproszenie prezydenta François Mitterranda przebywał z wizytą we Francji. Był to pierwszy wyjazd za granicę przewodniczącego NSZZ „Solidarność” od 1981 r.

24. 18 grudnia 88: W Warszawie w kościele Bożego Miłosierdzia został utworzony Komitet Obywatelski przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie. Sekretarzem Komitetu został Henryk Wujec. Dodatkowo powołano 15 komisji, które miały zajmować się przygotowaniem stanowiska opozycji na obrady Okrągłego Stołu.

25. 20-21 grudnia 88: W Warszawie odbyła się pierwsza część obrad X Plenum KC PZPR. W wyniku ostrego konfliktu wewnątrz aparatu władzy z Biura Politycznego odeszło sześciu członków, przeciwnych porozumieniom z opozycją, którzy zostali zastąpieni przez ludzi, mających zaufanie gen. Wojciecha Jaruzelskiego.

26. 23 grudnia 88: Sejm uchwalił ustawy zwiększające swobodę działań gospodarczych, m.in. „Ustawę o działalności gospodarczej” (tzw. ustawa Wilczka) i „Ustawę o działalności gospodarczej z udziałem podmiotów zagranicznych”.

27. 4-6 stycznia 89: Spotkanie przedstawicieli władz PRL i Kościoła w Klarysewie. Demonstracja studentów w Katowicach z okazji rocznicy delegalizacji NZS. 6 – Spotkanie Stanisława Cioska z Tadeuszem Mazowieckim i księdzem Alojzym Orszulikiem dotyczące drugiej części X Plenum KC PZPR oraz możliwości zmian ustrojowych i ponownej legalizacji “Solidarności”. Rozmowy w tym gronie kontynuowano 11 i 14 stycznia. Spotkanie w budynku KC PZPR sekretarza KC Leszka Millera z młodzieżą, m.in. przedstawicielami nielegalnego NZS-u.

28. 16-18 stycznia 89: W Warszawie odbyła się druga część obrad X Plenum KC PZPR. Po burzliwych dyskusjach, dotyczących kwestii podjęcia rozmów z „Solidarnością”, za przyjęciem „Stanowiska KC PZPR w sprawie pluralizmu politycznego i pluralizmu związkowego” głosowało 143 członków KC, przeciw było 32, a 14 wstrzymało się od głosu.

29. 20 stycznia 89: Rozmowa pomiędzy Tadeuszem Mazowieckim, Stanisławem Cioskiem i księdzem Alojzym Orszulikiem na temat porządku obrad Okrągłego Stołu.

30. 21 stycznia 89: Na plebanii kościoła św. Karola Boromeusza w Warszawie odnaleziono zwłoki księdza Stefana Niedzielaka, związanego z opozycją byłego kapelana WiN-u. Wszystko wskazywało na to, iż został on zamordowany.

31. 27 stycznia 89: W willi MSW w podwarszawskiej Magdalence doszło do pierwszego od września roboczego spotkania Lecha Wałęsy i gen. Czesława Kiszczaka, na którym ustalono procedurę obrad Okrągłego Stołu, ich zakres oraz termin rozpoczęcia.

32. 30 stycznia 89: W Białymstoku znaleziono zwłoki księdza Stanisława Suchowolca, przyjaciela księdza Jerzego Popiełuszki, związanego z „Solidarnością”. Według oficjalnego komunikatu zmarł w wyniku zatrucia tlenkiem węgla. Jednak okoliczności jego śmieci do dziś budzą poważne wątpliwości.

 

DEBATA

 

ZAGADNIENIE 1:

Mamy 6 lutego 1989. Część A: W Pałacu Namiestnikowskim (dziś Pałac Prezydencki) będącym ówczesną siedzibą Urzędu Rady Ministrów (dziś Kancelaria Prezesa Rady Ministrów) rozpoczynają się obrady Okrągłego Stołu. Czy Waszym zdaniem wszystkie  konkretne wydarzenia z roku poprzedzającego obrady uprawniały “Solidarność” do przystąpienia do obrad czy też któreś z nich sprawiały, że to było niemoralne?

 

Marek Bielecki

Trzeba spojrzeć na te problem z trzech perspektyw Pierwsza; trzeba wyważyć dwie strony medalu,więc przyjrzeć się czy więcej było zdarzeń, które można odczytywać dobrze, czy też większość jednak pokazuje złe warunki dla “Solidarności” na start. Moim zdaniem w 1988 i w styczniu 1989 roku byliśmy świadkami w takiej samej ilości: tyluż złych i fatalnych zdarzeń (choćby morderstwa dwóch księży, krwawe rozprawy milicji z protestującymi), co pozytywnych. Druga: trzeba też spojrzeć na rozpoczynający się okrągły stół oczami ówczesnych Polaków, jaka wtedy była sytuacja. Wówczas wiedzieliśmy znacznie mniej niż dzisiaj. Czy na podstawie informacji, którymi wówczas dysponowaliśmy mogliśmy uznać Okrągły Stół za coś złego – czy jak mawiają niektórzy – za zdradę polskich interesów”. Moim zdaniem 6 lutego 1989 roku Trzecia: Komisja Krajowa “S” nie wydała pozwolenia członkom “S”na udział w obradach. Przy Okrągłym Stole usiadło zaledwie 4 członków Komisji Krajowej. Podsumowując – można było usiąść i twardo negocjować, mając przygotowaną strategię i dopracowując na bieżąco.

 

Piotr Chmielewski

Zależy wiele wydarzeń było negatywnych, prześladowanie protestujących, morderstwa księży. Trudno jest ocenić moralność, to były zupełnie inne czasy. Wiele złego spotkało tych w opozycji że tak to nazwę do rządzących. Wiele obiecywano sobie po tych obradach.

 

Łukasz Janas

Czasy były inne i świadomość tego co się dzieję w czasach bez internetu i tym bardziej świecie cenzury zupełnie odbiegała od tego co się dzieje teraz. Na pewno niewyjaśnione i bardzo podejrzane okoliczności śmierci kilku opozycyjnych księży dawały do myślenia. Jednak społeczeństwo i działacze “S” myślę, że wtedy mieli dosyć ustroju komunistycznego i uważali że okrągły stół będzie zbawieniem dla nich, ale nie mieli świadomości o co tak naprawdę toczy się gra.

 

Część B: Czy Waszym zdaniem strona solidarnościowa przy Okrągłym Stole była reprezentacją całej “Solidarności” czy też jak twierdzi choćby Andrzej Gwiazda – przedstawiciele “S” nie mieli żadnej legitymacji do negocjacji.